GELATİ MERYEMANA Manastırı

Gelati Manastırı, Kutaisi yakınlarındaki Chalcitela nehrinin aktığı vadinin üst kısmındaki ormanlık alanda kurulmuştur. Yüksek bir taş duvarla çevrelenmiş olan manastır, ortadaki ana kilise (Katholikon) çevresinde iki küçük kilise, bir çan kulesi, akademi binası ve rahiplerin ikametgâhına ayrılmış yapılardan oluşur.

Gelati Manastırı’nın yapımına “İnşa edici” (Builder) lakabı ile anılan Kral IV. David (1089–1125) tarafından 1106 yılında başlanmış; 1130 yılında David’in oğlu Kral Demetrius (1125–1156) tarafından tamamlanmıştır.

Kısa sürede politik ve kültürel bir merkez haline gelen Gelati Manastırı aynı zamanda birçok Gürcü kralının gömü yeri olmuştur. Hatta Kral Vahtang Gorgasal’ın mezarının da bu manastırda olduğuna inanılır.

Manastıra 13. yüzyılın sonu 14. yüzyılın başlarında yeni binalar eklenir. 1510 yılındaki bir yangında zarar gören ana kilise, 16. yüzyıl ilk yarısında onarılır. Manastır 18 yüzyıla kadar Batı Gürcistan’ın Katholikos merkezi olarak önemini korur.

Manastır 1994 yılında UNESCO tarafından dünya kültür mirası listesine alınmıştır.

Meryemana’ya adanmış olan manastırın ana kilisesi haç planlıdır. Yapıya giriş kuzey, güney ve batı haç kollarının duvarlarındaki kapılardan sağlanır.

Kare planlı orta mekan yüksek kasnaklı bir kubbe ile örtülüdür. Merkezi mekan dört yönde, haç kollarıyla genişletilmiştir. Doğuda apsis ve iki yanında birer oda bulunur. Ana apsis ve odalardaki yan apsisler dışa taşkın yapılmıştır. 13. yüzyıl içinde kilisenin batısına bir narteks, kuzey ve güneyine birer giriş mekanı ile toplam üç şapel eklenmiştir

Kilisenin apsis kubbesi, 1125–1130 yılları arasında yapılmış olan mozaik tekniğinde süslemelerle bezenmiştir. Mozaikte altın yaldızlı bir zemin üzerinde ortada Meryem ve İsa; iki yanda birer başmelek gösterilmiştir. Çok kaliteli bir işçilik gösteren ve bu bölgede başka bir eşi bulunmayan mozaik Bizans mozaikleri ile teknik ve üslup bakımından büyük benzerlik gösterir.

Manastırın ana kilisesinin duvarları 12. yüzyıldan 18. yüzyılla kadar değişik dönemlerde, fresko tekniğindeki duvar resimleri ile bezenmiştir. Resimler çoğunlukla İncil konuludur.

Katholikon’un doğusunda St. George’ye adanan kilise; batısında St. Nicholas’a adanan kilise bulunur. St. George Kilisesi Katholikon ile aynı plan tipinde inşa edilmiştir. Kilisenin içi tamamen fresko tekniğinde yapılmış, İncil konulu duvar resimleri ile bezenmiştir.

İki katlı olan St. Nicholas Kilisesi’nin alt katı serbest desteklere oturan kemerlerle dışa açılır. Kubbeyle örtülü olan üst kat kare planlıdır. St. Nicholas Kilisesi’nin kuzeyinde iki katlı çan kulesi inşa edilmiştir. Çan kulesinin alt katında manastırın su ihtiyacını karşılayan su kaynağı bulunur.

Katholikon’un batısında kuzey güney doğrultusunda akademi binası uzanır. Günümüzde örtü sistemi tamamen yıkık olan akademide yüzyıllar boyunca çok sayıda din adamı yetişmiştir.

paylaş

proje

datur