DOLİSHAN Manastırı

Artvin İli, Merkez İlçesi, Hamamlı Köyü’ndedir. Dolishan Manastırı’ndan günümüze sadece bir kilise ulaşmıştır.

Tarihi kaynaklarda Dolishan, Dolis-Kana yada “iri taş ovası” anlamındaki Lodis-Kana adıyla anılır. Manastır kilisesinin, Gürcü kralı Bagrat (937-954) tarafından 10. yüzyılın ilk yarısında inşa ettirildiği tahmin edilir. Kilise, kubbe kasnağındaki bani portresi ve güney cephedeki bir yazıta göre, kral I. Sumbat (954-958) tarafından onartılır.

14. yüzyıla kadar işlevini sürdüren Manastır Kilisesi 16. yüzyılda, güney haç kolu duvarına bir mihrap eklenerek cami olarak kullanılmaya başlanır. 1957 yılındaki bir onarım sırasında kilisenin içi ahşap bir bölme ile iki kata ayrılır; üst kat cami, alt katı ise depo olarak kullanılmaya devam eder. 2002 yılında Köye yeni bir cami yapılması ile kilise terk edilmiş ve içindeki ahşap kat ayrımı sökülmüştür.

Kilise dıştan 20.00×14.00 m boyutlarında haç planlıdır. Kiliseye giriş batı haç kolunun güney duvarındaki kapıdan sağlanır.

Kare planlı orta mekan, duvarlar üzerine oturan 25.00 m. yüksekliğindeki kubbe ile örtülüdür. Merkezi mekan dört yönde, haç kollarıyla genişletilmiştir. Doğuda yarım daire planlı Apsisin ve iki yanında birer katlı iki oda bulunur. Toprak kayması sonucu kilisenin içinden bu odalara girişi sağlayan kapılar kapanmıştır. Günümüzde bu odalara, doğu duvarlarına açılan birer kapı ile girilir.

Diğer haç kollarına göre iki kat daha uzun olan batı haç kolunun kuzey ve güneyinde birer oda bulunur. Güneyindeki oda tamamen yıkılmış, şarap mahzeni ve kiler olarak kullanıldığı tahmin edilen kuzeydeki odanın içi ise toprak dolmuştur.

Yapının duvarları dışta düzgün kesme taş ve kaba yonu taş, içte ise moloz taşlarla dolgu duvar tekniğinde inşa edilmiştir. Onarımlarda tuğla kullanımı da görülmektedir.

Özgününde kilisenin içi duvar resimleri ile kaplı iken günümüze kapı kemeri içindeki incil konulu bir sahne ile apsiste ellerinde rulolar tutan aziz resimlerinin bir bölümü ulaşmıştır. Büyük ölçüde tahrip olan kapının üzerindeki duvar resminde “Son Mahkeme” sahnesi resmedilmiştir. Güney haç kolu batı duvarına sıva üzerine Arapça bir şiir yazılmıştır.

Kilisenin güney cephesinde kabartma tekniğinde figürlü, geometrik ve bitkisel süslemelere yer verilmiştir. Kubbe kasnağında elinde kilise maketi tutan kral Sumbat tasvir edilmiştir. Güney cephedeki pencerenin iki yanındaki melek tasvirinden batıdaki başmelek Mikael; doğudaki ise Gabriel’dir. Gabriel’in önündeki dairenin içindeki erkek figürü, altındaki yazıta göre kilisenin mimarı Başrahip Gabriel’dir. Ayrıca kapının sağında üçgen biçimindeki bir taşın yüzeyine İsa’nın kabartma tekniğinde portresi işlenmiştir.

paylaş

proje

datur