Kiliseler

Çoruh Vadisi’nin büyüleyici ortaçağ sanat ve mimari zenginliği sanatseverlerin nefesini kesecek güçtedir. Ortaçağ boyunca Gürcü Tao-Klarjeti Beyliğine ev sahipliği yapan bölgenin feodal lordları tarafından, 9. yüzyıl başlarından 11. yüzyıl ortalarına kadar inşa ettirilmiş manastırlar, şaşırtıcı boyutları ve yaratıcı tasarımları ile bugün büyük ölçüde ihmal edilmiş bir zengin döneme tanıklık etmektedir.

GÜRCÜ KİLİSELERİ

ÖŞK VANK (ÇAMLIYAMAÇ)

Bölgenin Gürcü gotik mimarisinin en iyi örneği, Kral David tarafından yaptırılmış, 10. yüzyıl sonuna ait bir manastır kompleksi olan Öşkvank’tır. Burası, 15. yüzyıla kadar bir kültür merkezi olarak kullanılmıştır. Vaftizci Yahya Kilisesi’ni – bölgedeki haç biçimli en büyük kilise – her biri farklı onarım durumunda bulunan yemekhane, kütüphane ve üç şapelin kalıntılarını ziyaret edebilirsiniz. Kilise transept üstünde bir kubbe şeklindedir. İçeriden ve dışarıdan oldukça yüksek bir görünüme sahiptir. Dış kısım yeniden dekore edilmiştir. Ana girişte, üst kısımda baş melekleri gösteren bir deniz kabuğu ve yarı kabartmalı sundurma bulunmaktadır. Diğer girişlerden biri çok süslüdür, sonradan eklenmiş olan zigzag çatı çizgili üç kemerli mimari tarzındadır. Bazı pencere çerçeveleri aslan, kartal ve boğa resimleri ile dekore edilmiştir. Tüm iç sütunlar farklıdır. Melek yarı kabartmaları, karmaşık geometrik desenler ve çiçek desenleri ile süslenmiştir. İncil sahnelerini gösteren bazı donuk freskler bulunmaktadır.

Nasıl gidilir:Bu kilise, Erzurum-Artvin yolu üzerinde, Uzundere’ye bağlı olan Çamlıyamaç köyündedir. Doğrudan Erzurum’dan veya Uzundere ilçe merkezinden köye yerel minibüs bağlantıları bulunmaktadır.

İŞHAN

Bu kilisenin kireç taşı duvarları, yeşil yaprak süslemesi fonunda altın gibi parlamakta ve aşağısında bulunan rüzgarlı yolla tezat teşkil etmektedir. Sadece Meryem Ana Kilisesi’ni ve bir şapeli görebilirsiniz. İşhan 10. yüzyılda inşa edilmiş manastır kompleksinin bir parçasıdır. Kilisenin içinde ve dışında Gürcü dilinde yazıtlar bulunmaktadır. Bunlar Ortaçağ’da yapılmış farklı restorasyon çalışmalarını kaydetmektedir. 17. yüzyıla kadar bir katedral işlevi görmüştür. Kubbesi transept üzerindedir ve şaşırtıcı bir yüksekliğe sahiptir. Kubbenin çoğu yıkılmış durumdadır, ancak halen iyi bir akustik mevcuttur. Freskler zarar görmüştür, ama yine de bazı İncil sahneleri görülebilir. Taş işçiliğinin güzelliği göz kamaştırıcıdır. Dekore etmek için 22 farklı geometrik ve çiçek tasarımı kullanılmıştır. Aynı zamanda bir aslan ile ejderha ya da yılan arasındaki dövüşün bir yarı kabartması bulunmaktadır.

Nasıl gidilir: Yusufeli’nden 32 km uzaklıkta, İşhan köyünün içinde bulunmaktadır. Yusufeli’nden minibüs seferi vardır, ancak Yusufeli’ne geri dönmek için ana yola yürümek gerekebilir (7 km).

BARHAL

10. yüzyıl kilisesi olan Vaftizci Yahya Kilisesi, Dörtkilise’den biraz küçüktür, ancak çok daha iyi korunmuştur. Barhal Kilisesi, Kral David için inşa edilmiş olan bir manastırın parçasıydı. 17. yüzyıla kadar kilise iken, daha sonra camiye çevrildi; artık kullanılmıyor. Kilise aynı zamanda bir bazilikadır ve ön cephelerdeki çok uzun kör kemerler yüksekliğini vurgulamaktadır. Güney ve batı taraflarda girişleri vardır, ancak batıdaki girişi kapanmıştır. İç kısımdaki fresklerin üstü boyanmıştır, dış kısımda görülmeye değer taş işçiliği vardır. Bu çalışmaların çoğu soyut çalışmalar olmalarına rağmen (geometrik desenler, birbiri içine geçmiş figürler ve haçlar), bir aslan, bazı tavuskuşları ve uzun cüppeler içinde sakallı erkek figürleri de bulunmaktadır. Yapıtın mimarı hakkında olduğu sanılan bir yazıt bulunmaktadır. Yerel halk, kiliseden yakındaki bir tepe üzerindeki başka bir şapele giden bir tünel olduğunu öne sürmektedir.

Nasıl gidilir: Her öğleden sonra Yusufeli’nden Barhal’a minibüs kalkar. Orada geceyi geçirebilir ve ertesi gün yola koyulabilirsiniz. Kilisenin yakınında çok sayıda pansiyon bulunur.

HAHO (BAĞBAŞI)

Erzurum’dan yolculuğa başlandığında ziyaret edilecek ilk kilise Haho’dur. Haho kilisesi, Kral David tarafından 10. yüzyılda yaptırılan manastır kompleksinin bir parçasıdır. Bu kilise iyi durumdadır ve aynı zamanda sınır duvarı, kapısı ve üç şapel görülebilir. Bakire Meryem kilisesi, halen farklı renklerde karolarla kaplı konik tepeli bir kubbeye sahiptir. Gürcü kiliselerini farklı kılan yarım kabartmalarıdır. Dış kısımda pençeleri arasında tavşan tutan bir taş kartal heykeli bulunur. İç kısımda –aslında burası dış kısımdı– bir ejderha yer alır ve Yunus Peygamberi çağrıştıran bir balık bulunur. Alandaki kiliselerde bulunan freskler iyi durumda değildir; Haho’da havarilerin ve meleklerin gösterildiği küçük bir fresk görebilirsiniz.

Nasıl gidilir: Haho Kilisesi, Tortum’a bağlı Bağbaşı köyünde bulunuyor. Günde iki kere Erzurum’dan dolmuş kalkıyor, ayrıca Erzurum – Artvin yolundan yerel bağlantılar var. Haho Kilisesi, şu anda cami olarak kullanılıyor.

DÖRTKİLİSE

Ceviz ağaçları ile çevrelenmiş bir tepenin yamacında bulunduğu için bu kilise gözden kaçırılabilir. Alan izole olmuş durumdadır. 10. yüzyılda zengin bir dinsel topluluğun merkezi işlevini görmüştür. Dörtkilise bu alandaki Gürcü kiliselerinin en büyüğüdür. Kilise iyi korunmuş durumdadır, ancak kısmen tepe yamacından gelen toprakla dolmuştur. Ayrıca gömülü bulunan manastır yazı odasını, manastır yemekhanesini ve diğer binaların duvarlarını görebilirsiniz. Ayrıca burada, Kral David’in düzenlediği bir rahibe manastırı da bulunmaktaydı. Bu eser, dik kalkan duvarlı çatıya sahip bir bazilikadır. Dış kısmı, büyüklüğü ve yan neflerin çatıları üzerindeki dekorasyon nedeniyle etkileyici bir görünüme sahiptir. Kiremit çatı sağlam durumdadır ve iç kısımdaki freskler halen görülebilir. İkinci bir şapel, yokuş yukarı iki saatlik yürüme mesafesindedir. Üçüncüsü Tekkale’ye giden yolu koruyan kalenin içindedir. Dördüncüsünün inşa edilip edilmediği bilinmemektedir.

Nasıl gidilir: Yaz aylarında her sabah Tekkale’den Dörtkilise’ye minibüs vardır, ancak kış aylarında Yusufeli’nden Tekkale’ye minibüsle gidildikten sonra 7 km daha yürümek gerekir. Diğer bir seçenek de taksi ile gitmektir.

 

DİĞER ÖNEMLİ TARİHİ YERLER

Ortaçağda savunma bir öncelikti. Bu yüzden burada birçok kale ve gözlem kulesi bulunmaktadır. Bazıları hala iyi durumdadır ve kolayca ulaşılabilir. İspir’deki İspir Kalesi iyi durumdadır. Yusufeli ve İspir arasında dört kale ve üç gözetleme kulesi bulunmaktadır. En etkileyici (ancak erişilmez) olan Yusufeli’nin güneyindeki Tekkaledir. Tekkale yakınındaki Peterek Kalesi daha kolay ulaşılabilir durumdadır. Ayrıca Barhal Nehri boyunca incelemeye değer en az üç mekân daha bulunmaktadır. Tortum ve Uzundere ilçelerinde birçok eski kale ve gözetleme kulesi bulunmaktadır. Bunlar arasında Tortum’a bağlı Tortumkale köyündeki kaleyle, Tortum–Uzundere yolu üzerinde bulunan Engüzekkale göreceli olarak iyi durumdadır.

TBETİ Katedrali

BANA Katedrali

DOLİSHAN Manastırı

VARDZİA Manastırı

KUTAİSİ BAGRAT Katedrali

GELATİ MERYEMANA Manastırı

paylaş

proje

datur