Kuşlar

Çoruh Vadisi, yırtıcı kuş göçü açısından öneminin yanısıra üreyen Sakallı Akbaba (Gypaetus barbatus), Kızıl Akbaba (Gyps fulvus), Kara Akbaba (Aegypius monachus), Dağ Horozu (Tetrao mlokosiewiczi) ve Ürkeklik (Tetraogallus caspius) popülasyonları nedeniyle Önemli Kuş Alanı statüsündedir. Orta Doğu’da ve Kafkaslar’da bulunan türler de dahil olmak üzere, Avrupa’nın tamamında bulunan 462 çeşit kuş türünün Türkiye’de yaşadığı tespit edilmiştir. Göçmen kuşlar tarafından kullanılan bir geçit yolu niteliği taşımasının yanı sıra, Çoruh Vadisi ender rastlanan birçok yerli kuş türünü de bünyesinde barındırmaktadır. 2005 yılı yazında yapılan çalışmalara göre Çoruh Vadisi’nde 188 tür belirlenmiştir. Bu türlerden 81′i Vadi’de yaşamakta, 55′i Vadi’de üremekte ve sonra güneye doğru göçlerine devam etmekte ve 52′si üremeden Vadi’den geçmektedir.

Detaylı Bilgi

Temel olarak 3 farklı ana göç yoluna sahip olan Türkiye, süzülerek göç eden kuş türleri için kesintisiz bir köprü özelliği taşımaktadır. Avrupa’da üreyen onbinlerce leylek, şahin ve kartal, İstanbul ve Çanakkale boğazlarından Anadolu’ya geçer. Benzer şekilde Asya ve Kafkaslar üzerinden gelen binlerce Bozkır Şahini (Buteo buteo vulpinus), Arı Şahini (Pernis apivorus) ve kartal türlerinin çok önemli bir kısmı, Doğu Karadeniz Dağları’ndan Anadolu’ya Çoruh Vadisi’ni kullanarak giriş yapar. Daha sonra Hatay Belen Geçidi’ni kullanarak Ortadoğu ve Afrika’ya doğru devam ederler. Çoruh Vadisi göçmen kuşların yanısıra üreyen kuşlar açısından da önemlidir.

  • Ülkemizde Sakallı Akbaba (Gypaetus barbatus), Kızıl Akbaba (Gyps fulvus), Kara Akbaba (Aegypius monachus) ve Küçük Akbaba (Neophron percnopterus) olmak üzere dört farklı akbaba türünün aynı anda görülebileceği ender alanlardandır.
  • Kafkaslar ve Doğu Karadeniz Dağları’na endemik olan Dağ Horozu (Tetrao mlokosiewiczi), bölgede rahatlıkla gözlenebilmektedir.
  • Dünya üzerinde oldukça dar bir yayılışa sahip olan Ürkeklik (Tetraogallus caspius) sabahın erken saatlerinde İspir ve Uzundere’nin yüksek kesimlerinde kolaylıkla gözlenebilmektedir.
  • Diğer Çıvgın türlerinden farklı olarak sadece Kafkasya Bölgesi ve Doğu Karadeniz Dağları’nda bulunan Kafkas Çıvgını (Phylloscopus sindiatus), bölgede ormanlık alanlarda gözlenebilir.
  • Alamecek (Rhodopechys sanguinea), Kara İskete (Serinus pusillus), Kara Ağaçkakan (Dryocopus martius), Alasığırcık (Sturnus roseus), Büyük Dağbülbülü (Prunella collaris), Sürmeli Dağbülbülü (Prunella ocularis), Akyanaklı Baştankara (Parus lugubris), Aksırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe finschii) gibi zor görülen türler Çoruh Vadisi’nde gözlenmiştir.
  • Anadolu’da birçok türküye adını vermiş olan Kınalı Keklik (Alectoris chukar), vadinin her köşesinde rahatlıkla gözlenebilmektedir. Alaca Sinekkapan’ın (Ficedula semitorquata) Türkiye’de en iyi bilinen üreme alanı Çoruh Vadisi’dir.
  • Sarı Gagalı Dağkargası (Pyrrhocorax graculus) ve Kırmızı Gagalı Dağkargası (Pyrrhocorax pyrrhocorax) da dahil olmak üzere, Türkiye’de üreyen karga türlerinin tamamı Çoruh Vadisi’nde üremektedir.
  • Dünya popülasyonunun çok büyük bir kısmı Türkiye’de bulunan Anadolu Sıvacısı (Sitta krueperi), Çoruh Vadisi’ndeki iğne yapraklı ormanlarda rahatlıkla gözlenebilmektedir.
  • Ülkemizin en büyük baykuş türü olan Puhu (Bubo bubo), Çoruh Vadisi’nde yerli olarak bulunmaktadır.
  • Küresel ölçekte nesli tehlike altında bulunan Sürmeli Kızkuşu (Vanellus gregaria) ve ülkemizde nadir görülen Kara Kanatlı Bataklıkkırlangıcı (Glareola nordmanni), vadiye oldukça yakın bir mesafede bulunan Erzurum Ovası üzerinden göç etmektedir.
  • İnsan müdahalesinden uzak alanları tercih eden Kara Leylek (Ciconia nigra) ve Bıyıklı Doğan (Falco biarmicus), Çoruh Vadisi’nin sarp kayalık kesimlerinde üremektedir.
  • Sayıları çok azalmış olan, nesli tehlike altında Uludoğan (Falco cherrug) vadide göç dönemlerinde beslenmektedir.
  • Türkiye’de nesli tehlike altında bulunan Akkuyruklu Kartal (Haliaeetus albicilla) Tortum Gölü çevresinde, Uzundere’de üremektedir.

Kuş Türlerinin daha ayrıntılı bir listesini aşağıda görebilirsiniz:

#TürkçeBilimsel ismiİngilizceStatü
1Küçük BatağanTachybaptusruficollisLittle GrebeS
2BahriPodicepscristatusGreat Crested GreebeKG
3Gece BalıkçılıNycticoraxnycticoraxNight HeronG
4Sığır BalıkçılıBubulcusibisCattle EgretG
5Küçük AkbalıkçılEgrettagarzettaLittle EgretG
6Büyük AkbalıkçılEgrettaalbaGreat White EgretKG
7Gri BalıkçılArdeacinereaGrey HeronS
8Erguvani BalıkçılArdeapurpureaPurple HeronG
9Kara LeylekCiconianigraBlack StorkYG
10LeylekCiconiaciconiaWhite StorkYG
11Küçük KuğuCygnuscolumbianusBewick's SwanK
12AngıtTadornaferrugineaRuddy ShelduckYG
13SunaTadornatadornaShelduckK
14ÇamurcunAnascreccaTealKG
15YeşilbaşAnasplatyrhynchosMallardK
16KaşıkgagaAnasclypeataShovelerG
17Elmabaş PatkaAythyaferinaPochardK
18SütlabiMergusalbellusSmewK
19Arı ŞahiniPernisapivorusHoney BuzzardG
20Kara ÇaylakMilvusmigransBlack KiteG
21Akkuyruklu KartalHaliaeetusalbicillaWhite-tailed EagleYG
22Sakallı AkbabaGypaetusbarbatusLammergeierS
23Küçük AkbabaNeophronpercnopterusEgyptian VultureYG
24Kızıl AkbabaGypsfulvusGriffon VultureS
25Kara AkbabaAegypiusmonachusBlack(Cinereous) VultureYG
26Saz DelicesiCircusaeruginosusMarsh HarrierG
27Bozkır DelicesiCircusmacrourusPallid HarrierG
28Çayır DelicesiCircuspygargusMontagu's HarrierG
29ÇakırAccipitergentilisGoshawkS
30AtmacaAccipiternisusSparrowhawkS
31Yaz AtmacasıAccipiterbrevipesLevant SparrowhawkG
32ŞahinButeobuteoCommon BuzzardS
33Kızıl ŞahinButeorufinusLong-legged BuzzardS
34Küçük Orman KartalıAquilapomarinaLesser Spotted EagleG
35Büyük Orman KartalıAquilaclangaGreater Spotted EagleG
36Bozkır KartalıAquilanipalensisSteppe EagleG
37Yılan KartalıCircaetusgallicusShort-toed EagleYG
38Şah KartalAquilaheliacaImperial EagleYG
39Kaya KartalıAquilachrysaetosGolden EagleS
40Küçük KartalHieraaetuspennatusBooted EagleYG
41Balık KartalıPandionhaliaetusOspreyG
42Küçük KerkenezFalconaumanniLesser KestrelG
43KerkenezFalcotinnunculusKestrelS
44Ala DoğanFalcovespertinusRed-footed FalconG
45Delice DoğanFalcosubbuteoHobbyYG
46Bıyıklı DoğanFalcobiarmicusLannerYG
47Ulu DoğanFalcocherrugSakerG
48Gök DoğanFalcoperegrinusPeregrineS
49Dağ HorozuTetraomlokosiewicziCaucasian Black GrouseS
50UrkeklikTetraogalluscaspiusCaspian SnowcockS
51Kınalı KeklikAlectorischukarChukarS
52ÇilkeklikPerdixperdixGrey PatridgeS
53BıldırcınCoturnixcoturnixQuailYG
54Bıldırcın KılavuzuCrexcrexCorncrakeG
55SutavuğuGallinulachloropusMoorhenG
56SakarmekeFulicaatraCootKG
57TurnaGrusgrusCraneG
58Karakanatlı BataklıkkırlangıcıGlareolanordmanniBlack-winged PratincoleG
59Küçük Halkalı CılıbıtCharadriusdubiusLittle Ringed PloverYG
60Sürmeli KızkuşuVanellusgregariaSociable PloverG
61KızkuşuVanellusvanellusLapwingG
62DöğüşkenkuşPhilomachuspugnaxRuffG
63Su ÇulluğuGallinagogallinagoSnipeG
64ÇullukScolopaxrusticolaWoodcockG
65KızılbacakTringatotanusRedshankG
66Orman DüdükçünüTringaglareolaWood SandpiperG
67Yeşil DüdükçünTringaochropusGreen SandpiperG
68Dere DüdükçünüActitishypoleucosCommon SandpiperYG
69Büyük Karabaş MartıLarusichthyaetusGreat Black-headed GullK
70Karabaş MartıLarusridibundusBlack-headed GullKG
71Van Gölü MartısıLarusarmenicusArmenian GullS
72Akkanatlı SumruChlidoniasleucopterusWhite-winged Black TernG
73Kaya GüverciniColumbaliviaRock DoveS
74Gökçe GüvercinColumbaoenasStock DoveS
75TahtalıColumbapalumbrusWoodpigeonS
76KumruStreptopeliadecaoctoCollared DoveS
77ÜveyikStreptopeliaturturTurtle DoveYG
78Tepeli GugukClamatorglandariusGreat-spotted CuckooYG
79GugukCuculuscanorusCukooYG
80PuhuBubobuboEagle OwlS
81KukumavAthenanoctuaLittle OwlS
82Alaca BaykuşStrixalucoTawny OwlS
83ÇobanaldatanCaprimulguseuropaeusNightjarYG
84EbabilApusapusCommon SwiftYG
85Akkarınlı EbabilApusmelbaAlpine SwiftG
86YalıçapkınıAlcedoatthisKingfisherG
87ArıkuşuMeropsapiasterBee-eaterYG
88GökkuzgunCoraciasgarrulusRollerYG
89İbibikUpupaepopsHoopoeYG
90Yeşil AğaçkakanPicusviridisGreen WoodpeckerS
91Kara AğaçkakanDryocopusmartiusBlack WoodpeckerS
92Orman AğaçkakanıDendrocoposmajorGreat-spotted WoodpeckerS
93Alaca AğaçkakanDendrocopossyriacusSyrian WoodpeckerS
94Boğmaklı ToygarMelanocoryphacalandraCalandra LarkG
95Bozkır ToygarıCalandrellabrachydactylaShort-toed LarkG
96Tepeli ToygarGaleridacristataCrested LarkS
97Orman ToygarıLullulaarboreaWoodlarkS
98TarlakuşuAlaudaarvensisSkylarkS
99Kulaklı ToygarEremophilaalpestrisHorned(Shore) LarkS
100Kum KırlangıcıRipariaripariaSand MartinG
101Kaya KırlangıcıPtyonoprognerupestrisCrag MartinYG
102KırlangıçHirundorusticaBarn SwallowYG
103Ev KırlangıcıDelichonurbicaHouse MartinYG
104Kır İncirkuşuAnthuscampestrisTawny PipitYG
105Ağaç İncirkuşuAnthustrivialisTree PipitYG
106Çayır İncirkuşuAnthuspratensisMeadow PipitG
107Kızılgerdanlı İncirkuşuAnthuscervinusRed-throated PipitG
108Dağ İncirkuşuAnthusspinolettaWater PipitYG
109Sarı KuyruksallayanMotacillaflavaYellow WagtailYG
110Dağ KuyruksallayanıMotacillacinereaGrey WagtailYG
111AkkuyruksallayanMotacillaalbaWhite(Pied) WagtailYG
112Sarıbaşlı KuyruksallayanMotacillacitreolaCitrine WagtailG
113DerekuşuCincluscinclusDipperS
114ÇitkuşuTroglodytestroglodytesWrenS
115DağbülbülüPrunellamodularisDunnockS
116Sürmeli DağbülbülüPrunellaocularisRadde's AccentorS
117Büyük DağbülbülüPrunellacollarisAlpine AccentorS
118KızılgerdanErithacusrubeculaRobinS
119BülbülLusciniamegarhynchosNightingaleYG
120MavigerdanLusciniasvecicaBluethroatG
121Kara KızılkuyrukPhoenicurusochrurosBlack RedstartYG
122KızılkuyrukPhoenicurusphoenicurusRedstartYG
123Çayır TaşkuşuSaxicolarubetraWhinchatYG
124TaşkuşuSaxicolatorquataStonechatYG
125Boz KuyrukkakanOenantheisabellinaIsabelline WheatearYG
126KuyrukkakanOenantheoenantheNorthern WheatearYG
127Karakulaklı KuyrukkakanOenanthehispanicaBlack-eared WheatearYG
128Aksırtlı KuyrukkakanOenanthefinschiiFinsch's WheatearYG
129TaşkızılıMonticolasaxatilis(Rufous) Rock ThrushYG
130GökardıçMonticolasolitariusBlue Rock ThrushYG
131Boğmaklı ArdıçTurdustorquatusRing OuzelS
132KaratavukTurdusmerulaBlackbirdS
133Tarla ArdıcıTurduspilarisFieldfareK
134Öter ArdıçTurdusphilomelosSong ThrushS
135Kızıl ArdıçTurdusiliacusRedwingK
136Ökse ArdıcıTurdusviscivorusMistle ThrushS
137Kamış BülbülüCettiacettiCetti's WarblerYG
138Bataklık KamışçınıLocustellalusciniodiesSavi's WarblerG
139Saz KamışçınıAcrocephalusscirpaceusReed WarblerYG
140Ak MukallitHippolaispallidaOlivaceous WarblerYG
141Maskeli ÖtleğenSylviamelanocephalaSardinian WarblerG
142Pembe Göğüslü ÖtleğenSylviamystaceaMenetries's WarblerYG
143Akgözlü ÖtleğenSylviacrassipunctusEastern Orphean WarblerYG
144Çizgili ÖtleğenSylvianisoriaBarred WarblerG
145Küçük Akgerdanlı ÖtleğenSylviacurrucaLesser WhitethroatYG
146Akgerdanlı ÖtleğenSylviacommunisWhitethroatYG
147Boz ÖtleğenSylviaborinGarden WarblerG
148Karabaşlı ÖtleğenSylviaatricapillaBlackcapYG
149Yeşil ÇıvgınPhylloscopus(throchiloides) nitidusGreen WarblerYG
150Kafkas ÇıvgınıPhylloscopussindianusCaucasian ChiffchaffYG
151ÇıvgınPhylloscopuscollybitaChiffchaffYG
152SöğütbülbülüPhylloscopustrochilusWillow WarblerG
153ÇalıkuşuRegulusregulusGoldcrestS
154Benekli SinekkapanMuscicapastriataSpotted FlycatcherYG
155Küçük SinekkapanFicedulaparvaRed-breasted FlycatcherG
156Alaca SinekkapanFicedulasemitorquataSemi-collared FlycatcherYG
157Uzunkuyruklu BaştankaraAegithaloscaudatusLong-tailed TitS
158Kayın BaştankarasıParuspalustrisMarsh TitG
159Akyanaklı BaştankaraParuslugubrisSombre TitS
160Çam baştankarasıParusaterCoal TitS
161Mavi BaştankaraParuscaeruleusBlue TitS
162Büyük BaştankaraParusmajorGreat TitS
163Anadolu SıvacısıSittakrueperiKrüper's NuthatchS
164SıvacıSittaeuropaeaNuthatchS
165Büyük Kaya SıvacısıSittatephronotaEastern NuthatchG
166Kaya SıvacısıSittaneumayerRock NuthatchS
167Duvar TırmaşıkkuşuTichodromamurariaWallcreeperS
168Orman TırmaşıkkuşuCerthiafamiliarisTreecreeperS
169ÇulhakuşuRemizpendulinusPenduline TitYG
170SarıasmaOriolusoriolusGolden OrioleYG
171Kızılsırtlı ÖrümcekkuşuLaniuscollurioRed-backed ShrikeYG
172Karaalınlı ÖrümekkuşuLaniusminorLesser Grey ShrikeYG
173Kızılbaşlı ÖrümcekkuşuLaniussenatorWoodchat ShrikeYG
174AlakargaGarrulusglandariusJayS
175SaksağanPicapicaMagpieS
176Sarıgagalı DağkargasıPyrrhocoraxgraculusAlpine ChoughS
177Kırmızıgagalı DağkargasıPyrrhocoraxpyrrhocoraxChoughS
178Küçük KargaCorvusmonedulaJackdawS
179Ekin KargasıCorvusfrugilegusRookS
180Leş KargasıCorvuscorone cornixHooded CrowS
181KuzgunCorvuscoraxRavenS
182SığırcıkSturnusvulgarisStarlingS
183Ala SığırcıkSturnusroseusRose-coloured StarlingG
184SerçePasserdomesticusHouse SparrowS
185Söğüt SerçesiPasserhispaniolensisSpanish SparrowYG
186Ağaç SerçesiPassermontanusTree SparrowS
187Kaya SerçesiPetroniapetroniaRock SparrowS
188Kar SerçesiMontifringillanivalisSnowfinchS
189İspinozFringillacoelebsChaffinchS
190Dağ İspinozuFringillamontifringillaBramblingK
191Kara İsketeSerinuspusillusRed-fronted SerinS
192Küçük İsketeSerinusserinusSerinYG
193FloryaCarduelischlorisGreenfinchS
194SakaCardueliscarduelisGoldfinchS
195Karabaşlı İsketeCarduelisspinusSiskinS
196KetenkuşuCardueliscannabinaLinnetS
197Sarıgagalı KetenkuşuCarduelisflavirostrisTwiteS
198ÇaprazgagaLoxiacurvirostraCrossbillS
199AlamecekRhodopechyssanguineaCrimson-winged FinchS
200ÇütreCarpodacuserythrinusCommon RosefinchYG
201ŞakrakPyrrhulapyrrhulaBullfinchS
202KocabaşCoccothraustescoccothraustesHawfinchS
203Sarı ÇinteEmberizacitrinellaYellowhammerK
204Kaya ÇintesiEmberizaciaRock BuntingS
205KirazkuşuEmberizahortulanaOrtolan BuntingYG
206Kara Başlı ÇinteEmberizamelanocephalaBlack-headed BuntingYG
207Tarla ÇintesiMiliariacalandraCorn BuntingS

Terimlerin açıklamaları; Statü: 2005, 2006 ve 2007 yıllarında, Çoruh Vadisi’nde yapılan kuş araştırmalarında tespit edilen bulguları göstermetedir. Y : Yaz aylarında kaydedilmiş kuş türleri K : Kış aylarında kaydedilmiş kuş türleri G : İlkbahar ve/veya sonbahar aylarında kaydedilmiş kuş türleri S : Sürekli yani 4 mevsim boyunca gözlenmiş kuş türleri.

paylaş

proje

datur