Kelebekler

Artvin, 210’a yakın tür ile kelebek çeşitliliği açısından Türkiye’nin en zengin illerinden biridir. 1998′de yayımlanan Avrupa Kelebekleri Kırmızı Kitabı’na göre Avrupa’da nesli ciddi olarak tükenme tehlikesi altında olan en az bir düzine türün Artvin’de yaşıyor olması, Artvin’i kelebek faunası açısından daha da önemli hale getirmektedir. Ayrıca, ülkemizde birkaç tür kelebeğin sadece Artvin ilinde bulunduğu gözlenmiştir.

Ahmet Baytaş

Detaylı Bilgi

Artvin, 210′a yakın türü ile, Türkiye’de yaşayan kelebeklerin yaklaşık yüzde 60′ı, kelebek çeşitliliği açısından Türkiye’nin en zengin illerinden biridir. Yaz aylarında, Artvin’e bağlı tüm köylerde, yaylalarda, meralarda, bahçe ve bostanlarda çok sayıda kelebek görmek mümkündür. Bununla birlikte, kelebek yoğunluğu özellikle Kaçkar Dağları’nın güney eteklerindeki açık çayırlarda, Barhal Çayı boyunca, Çoruh Nehri’nin Yusufeli-Kılıçkaya arasında kalan bölümünde en yüksek düzeyine ulaşır. Yusufeli ilçesinin Yaylalar Köyü yalnız kelebek çeşitliliği ve yoğunluğu açısından değil, Avrupa’da nesli tehdit altında olan bazı nadir türleri barındırması açısından da Türkiye’nin en önemli kelebek alanlarından biridir. Türkiye’nin endemik türlerinden Merhaba Çokgözlü (Polyommatus merhaba) Çoruh Vadisi’nde, Hopfer’in Çokgözlüsü (Polyommatus hoppferi) ilin güney yarısında, Çokgözlü Türk Mavisi (Polyommatus turcicus) Kaçkarların eteklerindeki çayırlarda, Çokgözlü Büyük Turan Mavisi (Polyommatus aedon) ise ilin güneybatı bölgesinde, özellikle Yusufeli ilçesinde kolaylıkla görülebilecek türler arasındadır. 1998′de yayımlanan Avrupa Kelebekleri Kırmızı Kitabı’na göre Avrupa’da nesli ciddi olarak tükenme tehlikesi altında olan en az bir düzine türün Artvin’de yaşıyor olması, Artvin’i kelebek faunası açısında daha da önemli hale getirmektedir. Adı geçen türler arasında en iyi bilinen kelebeklerden Apollo (Parnassius apollo), Büyük Korubeni (Glaucopsyche arion), Orman Güzelesmeri (Erebia medusa) ve Nazuğum (Euphydryas aurina) dışında Sarı Ayaklı Nimfalis (Nymphalis xanthomelas), Çokgözlü Poseydon (Polyommatus poseidon), Beşparmakotu Zıpzıpı (Pyrgus cirsii) ve Turuncu Süslü Doğu Kelebeği (Anthocharis damone) gibi nadir görülen türlerin yanısıra Himalaya Mavi Kelebeği (Pseudophilotes vicrama), Bavius (Pseudophilotes bavius), Karagözlü Mavi Kelebek (Glaucopsyche alexis) ve Esmer Korubeni (Glaucopsyche nausithous) gibi mavi kelebekler de bulunur. Bu türlerin bazılarının nesli birçok Avrupa ülkesinde tükenmiştir ya da tükenmekle karşı karşıyadır. Ayrıca, ülkemize endemik ya da nesli tükenme tehlikesi altında olmasa da, birkaç tür kelebek yurdumuzda sadece Artvin ilinde gözlenmiştir. Örneğin, Kuzey Avrupa ve Kuzey Amerika’nın yaygın türlerinden Yalancı Virgül (Nymphalis vaualbum) son yüzyıl içinde Türkiye’de yalnızca Artvin ilinde Meydancık yakınlarında görülmüştür. 1999 yılında ise Gürcistan Yalancı Cadısı (Psuedochazara gruensis) adlı türün Türkiye’deki ilk kaydı Kaçkar Dağları eteklerinde Yaylalar Köyü’nde 2400 metrede gerçekleştirilmiştir. Artvin’in tarımsal faaliyet, baraj, yol ve bina yapımı ile aşırı tarım ilacı kullanımı sonucunda henüz tahrip edilmemiş birçok güzel doğal köşesinde bu kelebekler yaşamlarını sürdürmektedir. Ancak Yusufeli’nde gerçekleştirilmesi planlanan büyük baraj inşası gibi projelerin sadece kültürel değil, kelebekler dahil tüm doğal mirasımızı da olumsuz etkilemesi beklenmektedir.

Ahmet Baytaş

PAPILIONIDAEKIRLANGIÇ KUYRUKLAR
Parnassius mnemosyneDumanlı Apollo
Parnassius nordmanniKafkas Apollosu
Parnassius apollo*Apollo
Iphiclides podalirusErik Kırlangıçkuyruğu
Papilio alexanorKaplan Kırlangıçkuyruk
Papilio machaonKırlangıçkuyruk
PIERIDAEBEYAZ VE SARILAR
Leptidea sinapisNarin Orman Beyazı
Anthocharis cardaminesTuruncu Süslü Kelebek
Anthocharis damone*Turuncu Süslü Doğu Kelebeği
Aporia crataegiAlıçkelebeği
Pieris bowdeniBowden'in Beyaz Meleği
Pieris bryoniaeDağ Beyaz Meleği
Pieris erganeDağ Küçük Beyaz Meleği
Pieris manniiMann'ın Beyaz Meleği
Pieris napiYalancı Beyaz Melek
Pieris rapaeKüçük Beyaz Melek
Pieris brassicaeBüyük Beyaz Melek
Pieris callidiceDorukların Beyaz Meleği
Pieris chloridiceKüçük Benekli Melek
Pontia edusaYeni Benekli Melek
Colias caucasicaKafkasya Azameti
Colias croceaSarı Azamet
Colias alfacariensisTürkistan Azameti
Colias thiosaTuran Azameti
G. farinosaAnadolu Orakkandı
G. rhamniOrakkanat
LYCAENIDAELAYCENİDLER
Lycaena alciphronBüyük Mor Bakır Kelebeği
Lycaena tityrusİsli Bakır Kelebeği
Lycaena virgaureaeOrman Bakır Kelebeği
Lycaena candensAteş Rengi Kelebek
Lycaena phlaeasBenekli Bakır Kelebeği
Lycaena thersamonKüçük Ateş Kelebeği
Lycaena thetisDağ Ateşi
Favonius quercusMor Meşe Kelebeği
Thecla betulaHuş Kelebeği
Satyrium acaciaeMinik Sevbeni
Satyrium ilicisBüyük Sevbeni
Lampides boeticusLampides
Cupido argiadesEveres
Cupido osirisMavi Osiris
Glaucopsyche arion*Büyük Korubeni
Glaucopyche alcon(English) Alcon Blue
Pseudophilotes vicrama*Himalaya Mavi Kelebeği
Pseudophilotes bavius*Bavius
Scolitantides orion*Karamavi
Turanana endymionAnadolu Turan Mavisi
Plebeius eurypilusDoğulu Esmergöz
Plebeius idasEsmergöz
Plebeius pylaon(English) Zephyr Blue
Plebeius argusGümüş Lekeli Esmergöz
Plebeius pyrenaicusPirene Çokgözlüsü
Plebeius loewiiÇokgözlü Gümüşmavi
Plebeius eumedonGeranyum Çokgözlüsü
Plebeius anterosÇokgözlü Balkan Mavisi
Plebeius artaxerxesÇokgözlü Orman Esmeri
Polyommatus semiargusÇokgözlü Güzel Mavi
Polyommatus bellargusÇokgözlü Gök Mavisi
Polyommatus corydoniusÇokgözlü Yalancı Çilli
Polyommatus daphnisÇokgözlü Dafnis
Polyommatus coelestinusÇokgözlü Rus Mavisi
Polyommatus amandusÇokgözlü Amanda
Polyommatus dorylasÇokgözlü Turkuvaz Mavisi
Polyommatus aedonÇokgözlü Büyük Turan Mavisi
Polyommatus erosÇokgözlü Eros
Polyommatus icarusÇokgözlü Mavi
Polyommatus ripartiiRipart'ın Anormal Çokgözlüsü
Polyommatus iphigeniaÇokgözlü İfigenya
Polyommatus phyllisÇokgözlü İran Mavisi
Polyommatus turcicusÇokgözlü Türk Mavisi
Polyommatus damonÇokgözlü Damon
NYMPHALIDAEFIRÇAAYAKLAR
Libythea celtisÇitlenbik Kelebeği
Limenitis reductaAkdeniz Hanımeli Kelebeği
Thaleropis ioniaAnadolu Şehzadesi
Nymphalis antiopaSarı Bantlı Kadife
Nymphalis xanthomelas*Sarı Ayaklı Nimfalis
Aglais urticaeAglais
Vanessa atalantaAtalanta
Vanessa carduiDiken Kelebeği
Polygonia c-albumYırtık Pırtık
Polygonia egeaAnadolu Yırtık Pırtığı
Argynnis pandoraBahadır
Argynnis paphiaCengaver
Argynnis adippeBüyük İnci
Argynnis aglajaGüzel İnci
Argynnis niobeNiyobe
Boloria euphrosyneBeyaz İnci
Boloria caucasicaKafkas Menekşe Kelebeği
Brenthis daphneBöğürtlen Brentisi
Brenthis hecateÇift Noktalı Brentis
Issoria lathoniaİspanyol Kraliçesi
Melitaea cinxiaİparhan
Melitaea diaminaFunda İparhanı
Melitaea didymaBenekli İparhan
Melitaea triviaGüzel İparhan
Melitaea interruptaKafkasyali İparhan
Melitaea athaliaAmannisa
Melitaea aureliaGüzel Amannisa
Euphydryas aurinia*Nazuğum
Hipparchia pellucidaAnadolu Kızılmeleği
Hipparchia syriacaBüyük Karamelek
Erebia aethiopsİskoç Güzelesmeri
Erebia graucasicaKafkas Güzelesmeri
Erebia hewitsoniiLaz Güzelesmeri
Erebia medusa*Orman Güzelesmeri
Erebia melancholicaMecnun Güzelesmeri
Arethusana arethusaSeyit
Chazara bischoffiKızıl Cadı
Pseudochazara beroeDağ Yalancı Cadısı
Pseudochazara geyeriGeyer'in Yalancı Cadısı
Pseudochazara guriensisGürcistan Yalancı Cadısı
Hyponephele lycaonKüçük Esmer Peri
Maniola jurtinaÇayır Esmeri
Coenonympha leanderRus Zıpzıp Perisi
Coenonympha pamphilusKüçük Zıpzıp Perisi
Coenonympha symphitaKafkasya Zıpzıp Perisi
Esperarge climeneKaya Esmeri
Lasiommata maeraEsmer Boncuk
Lasiommata petropolitanaOrman Esmer Boncuk
Pararge aegeriaKaranlık Orman Esmeri
HESPERIDAEZIPZIPLAR
Carcharodus lavatheraeMermer Zıpzıpı
Carcharodus flocciferusTüylü Zıpzıp
Carcharodus orientalisOriyental Zıpzıp
Carchadorus alceaEbegümeci Zıpzıpı
Erynnis marloyiKara Zıpzıp
Erynnis tagesPaslı Zıpzıp
Muschampia tessellumMozayik Zıpzıp
Pyrgus alveusBüyük Boz Zıpzıp
Pyrgus cinaraeGuzel Zıpzıp
Pyrgus jupeiKafkasya Zıpzıp
Pyrgus melotisEge Zıpzıpı
Pyrgus serratulaeZeytuni Zıpzıp
Pyrgus sidaeSarı Bantlı Zıpzıp
Spialia orbiferKızıl Zıpzıp
Hesperia commaGümüş Benekli Zıpzıp
Ochlodes venatusOrman Zıpzıpı
Thymelicus hyraxLevantin Zıpzıpı
Thymelicus lineolaSiyah Antenli Zıpzıp
Thymelicus sylvestrisSarı Antenli Zıpzıp
* Nesli tehlikede olan türler Not: Hesselbarth, Van Oorschot ve Wagener’in “Die Tagfalter Der Türkei” adlı çalışmasındaki bilimsel adlar esas alarak hazırlanan bu liste, Yaylalar Köyü Kelebek Parkı ve çevresinde son 25 yılda görülmüş kelebek türlerini içermektedir. Listedeki İngilizce ve Türkçe adlar A. Koçak ve M. Kemal tarafından hazırlanan “Türkiye Kelebekleri” listesinden alınmıştır.

Fotoğraflayan Ahmet Baytaş

Kaynak: Türkiye’deki Kelebeklerin Koruma Stratejisi

http://www.dkm.org.tr

PDF için tıklayın.

paylaş

proje

datur